Dag 1   Amsterdam - Tunis

Normaal gesproken kom je ’s avonds aan in Tunis. Transfer naar het hotel in het centrum, en misschien nog een afzakkertje in de bar.

Dag 2   Tunis

Een volle dag om Tunis te verkennen. Er is veel interessants te zien, en sommige dingen moet misschien wachten tot je aan het eind van de reis hier weer terug bent. Om te beginnen is er natuurlijk de mooie medina, minder hectisch en kleurrijk dan je wellicht kent uit Marokko, maar ook hier een keur aan winkeltjes en handwerkplaatsen, met hier en daar een monumentale moskee of Koranschool. Buiten de medina is de stad ook interessant: de ville nouvelle uit de Franse tijd heeft een mooie architectuur, die art deco mengt met koloniale thema’s. Even buiten de medina ligt de populaire wijk Halfaouine, met zijn gezellige centrale plein met platanen, en een monumentale moskee.

Nog iets verderop ligt een must see: het Bardo Museum. Ook al heb je misschien vaker een Romeins mozaïek gezien, deze verzameling hier is onovertroffen. Het zijn er vooral veel, en de diversiteit van thema’s en motieven die je hier bij elkaar ziet is gigantisch!

Aan de andere kant van de medina, in de ville nouvelle, kan je een trein nemen naar Carthago. Uiteraard bestaat Carthago niet meer, met dank aan de Romeinse senator Cato de kleine die erop bleef aandringen dat Carthago vernietigd moest worden. Maar er zijn nog enkele resten te bezoeken, ondanks dat er later veelvuldig overheen gebouwd is.: de opgravingen van het oude hart van de stad op de heuvel Byrsa, waar je ook het Carthago Museum vindt; de wederopgebouwde theater en de nabijgelegen Romeinse villa’s, de Malga waterkelders en de Antonische baden, schitterend gelegen aan de kust. Carthago in een Unesco werelderfgoedsite.

Op het programma staan in ieder geval Carthago en het Bardo Museum.

Dag 3   Tunis - Bizerte

In alle vroegte op pad naar het noorden. En route kom je langs Utica, een van oorsprong Fenicische kolonie en later de eerste hoofdstad van Romeinse provincie Africa Proconsularis. Je brengt een kort bezoek en rijdt dan weer door. Als de tijd het toestaat proberen we ook een stop in te lassen bij Cap Farina, een mooie plek aan de Middellandse Zee.

Je rijdt door tot aan het fraaie kuststadje Bizerte. Hier heb je je de rest van de dag om rond te zwerven door de straatjes van de oude medina, langs de oude haven en het Spaanse fort. 

Dag 4   Bizerte - Teboursouk

Vanuit Bizerte volg je de weg tussen het Lac Ichkeul en Lac de Bizerte zuidwaarts. Het gebied is onherbergzaam, en slechts hier en daar tref je een afgelegen dorp aan. De afstanden zijn niet groot. In de loop van de ochtend bezoek je de kleine site van Thignica (Aïn Tounga), een Romeinse stad, waar je onder andere de resten van de thermen ziet en ook van een oud Byzantijns fort. 

Na de lunch gaat het verder richting Dougga, het hoofddoel van vandaag, ook weer een Unesco werelderfgoedsite. De stad ligt op een heuveltop, en er is verrassend veel bewaard gebleven. Zwervend door de stad herken je alle structuren en gebouwen, en kunt je dus ook goed voorstellen hoe de stad er eens uitgezien moet hebben. Je herkent het theater, het Capitool, het forum, de baden, het gymnasium, vele tempels, en natuurlijk een triomfboog, in dit geval voor Septimus Severus, de enige in Afrika geboren Romeinse Keizer. Allemaal klassieke elementen van een Romeinse stad.

Tegen zonsondergang strijk je vlakbij neer in een mooi hotel in Teboursouk, op een steenworp afstand van Dougga.

Dag 5   Teboursouk - Le Kef

In de ochtenduren rijd je naar Bulla Regia. De rit erheen leidt al door mooi bergland. Bulla Regia zelf is een ondergrondse site, tamelijk uniek voor de Romeinse tijd. Om de zomerhitte te ontwijken bouwden de Romeinen hun luxe villa’s hier diep onder de grond, maar met alles erop en eraan. Via kleine weggetjes rijden we door naar het stadje Le Kef, waarbij we onderweg ook nog Hammam Mellegue hopen te bezoeken. Dit is een in de bergen gelegen Romeins badhuis, waar je nog echt een duik in kunt nemen. Maar of we er echt heen kunnen hangt van de lokale autoriteiten af. Omdat de grens met Algerije niet ver weg is, is het soms niet toegestaan hier te komen. 

Le Kef betekent zoveel als ’de rots’, en verwijst dan ook naar de ligging van de stad op een rotspunt aan de zuidflank van de 1084 meter hoge Jebel Dyr. Het stadje heeft smalle kronkelige straatjes, en omdat het weinig bezocht wordt is alles nog zoals het altijd geweest lijkt te zijn. De straatjes leiden naar boven, naar een prachtige Kasbah, die boven de stad uittorent. De oude medina draagt de sporen van een lange geschiedenis, zoals ook blijkt uit de aanwezigheid van een van oorsprong Byzantijnse basiliek en een synagoge. De Sidi Boumakhlouf-moskee is ook schitterend.

Dag 6   Le Kef - Sbeitla

Vandaag vang je de wat langere reis naar het zuiden aan. De eerste stop is in Makhtar, een site die terugvoert naar de tijd van de Numidiërs, onder de regering van de Berberkoning Masinissa. Daarna kwamen de Romeinen natuurlijk en de laatste restanten dateren als zo vaak uit de Byzantijnse tijd. 

In de middag kom je aan in Sbeitla. Je strijkt neer in een comfortabel hotel in de buurt van de beroemde Romeinse opgravingen, waar je alle tijd voor hebt om ze te verkennen.

Dag 7   Sbeitla - Tozeur

Een mooie dag rijden door het achterland van Tunesië. Je doorkruist fraai bergachtig landschap, en je neemt de tijd om her en der te stoppen voor het uitzicht of een korte wandeling. Tegen het eind van de middag wordt het landschap vlakker en droger: de woestijn kondigt zich aan.

Je komt aan in de uitgestrekte palmoase van Tozeur, de Jerid. Het stadje zelf is heel charmant, en de palmoases prachtig. Deze oase levert het leeuwendeel van de Tunesische dadelproductie. De Jerid wordt begrensd door twee zoutmeren, de Chott el-Jerid en de Chott el-Gharsa. Het mooiste stuk van Tozeur is Ouled el-Hadef, met zijn kleine straatjes en bijzondere baksteenarchitectuur.

Dag 8   Tozeur

De ochtend is er tijd om de stad en de oases te verkennen, en ’s middags ga je een rit maken naar de bergoasedorpjes Tamerza, Mides en Chebika. Het zijn berberdorpjes die liggen in de Jebel en-Negeb, en maakten ooit deel uit van een Romeinse verdedigingslinie. In 1969 vernietigden zware regens de uit leem opgetrokken dorpen, en sindsdien worden ze ook niet meer bewoond. Maar het blijven prachtige plekken om te bezoeken!

Op de weg terug naar Tozeur bezoek je nog Nefta, het kleine broertje van Tozeur, en thuisbasis van de Sufibeweging in Tunesië. Overnachting is wel weer in Tozeur.

Dag 9   Tozeur - Douz

Zonnebrillen op, want vandaag rijd je dwars door de Chott el-Jerid, dwars door de zoutvlakte dus. Je komt in de loop van de dag in Douz aan, na nog een korte stop te hebben gemaakt in Kebili, een klein oasestadje met en charmante uit leem opgetrokken oude medina.

In Douz sta je echt aan de rand van de Grand Erg Occidental, de Grote Sahara, zoals wij hem noemen. Douz zelf, en sommige omliggende plaatsjes leven voor een groot deel van het toerisme tegenwoordig. Het is dus even wennen, na de dagen dat je toch in meer afgelegen gedeeltes van het land was. Volop gidsen die je hun diensten aanbieden. In de middag maken we hier een korte excursie naar de zandduinen, en genieten van en mooie zonsondergang.

Dag 10  Douz - Tataouine

De reis gaat verder, naar het in het oosten gelegen Jebel Dahar-gebergte. Eerste stop en route is in het stadje Matmata, dat zijn roem vooral dankt aan Stars Wars. We bezoeken een van de opnamesites, een ondergrondse woning. 

In dit barre landschap, met hier en daar rotspunten en oude vulkaankegels, is het zomers schrikbarend heet, en dus heeft de lokale berberbevolking er een gewoonte van gemaakt om ondergronds te wonen. Diverse van deze huizen, waar er zeer veel van zijn, kan je ook bezoeken. Normaal gesproken zijn bestaande huizen uit vijf tot tien meter brede schachten, die ook vijf tot tien meter de grond in gaan. Op de bodem is een binnenplaats, en daar omheen zijn in de rotsen de kamers van het huis uitgehouwen. 

Hoewel er zelfs ondergrondse hotels zijn, leek het ons verstandig om naar iets minder toeristische oorden door te reizen, naar het stadje Tataouine. Tataouine is een relatief onaangetast stadje, met een gezellig rommelig centrum.

Onderweg komen we de meerdere ksour tegen, zoals die van Toujane, Beni Khedache, Ksar Hadada en Guermessa. Voor zover de tijd het toestaat zullen we deze ook proberen te bezoeken. 

Dag 11  Tataouine

Het gebied rond Tataouine is echt een berberstreek, de Jebel Dahar. Het kenmerk van de streek zijn de zogenoemde ksour(meervoud van ksar), uit leem opgetrokken versterkte dorpen, die meestal op toppen van heuvels gevestigd zijn. De ksour hebben een grote hoge gesloten buitenmuur, en binnenin zijn er per familie bovenop elkaar gebouwd, graanopslagplaatsen. Vaak zijn ze alleen met trappetjes te bereiken. Je zult er vandaag een paar bezoeken, evenals een paar typische kleine berberdorpen. Historisch en cultureel gezien is dit gebied verwant aan de over de grens gelegen streek van Nalut, in Libië dus. Daar tref je ook vergelijkbare ksour aan. Op het programma staan de ksour van Douiret, Chenini en Ouled Soltane.

Dag 12  Tataouine - Djerba

Na zoveel dagen in het diepe zuiden van Tunesië te hebben doorgebracht zal de drukte van het schiereiland Djerba een schok zijn. Vroeger kwamen hier veel vluchten uit Europa rechtstreeks aan en was het ook een drukte van belang. Tegenwoordig een stuk minder, tot spijt van de lokale bevolking. Maar historisch gezien is Djerba interessant genoeg om te bezoeken. Houmt Souq, de hoofdstad, is een heel gezellig stadje, met een veelheid aan faciliteiten die je gedurende de reis tot nog toe ontbeerd hebt. We logeren echter iets verderop in Erriadh, een mooi typerend dorpje met oude straatjes en huizen en ook de plek waar vroeger de Joden van Djerba woonden. 

Dag 13  Djerba

Je bezoekt hier dan ook de lokale synagoge, de El-Ghriba synagoge. Het is het oudste Joodse heiligdom van Noord-Afrika, en jaarlijks komen er ook veel pelgrims op af. Het dateert terug tot 568 voor christus. Men zegt dat men hier een van de oudste Torahs heeft, al kan niemand die zien natuurlijk, die ligt achter een gesloten deur. De Joodse gemeenschap is echter flink uitgedund, eerst in 1956 en 1967, na de respectievelijke oorlogen tussen Israël en de Arabische wereld, en de laatste jaren weer, na een aanslag van extremisten op juist deze synagoge in 2002. Er is nog maar een gemeenschap van een paar honderd over, waar er ooit duizenden waren.

Vanuit Erriadh bezoek je vandaag natuurlijk ook Houmt Souk. De souks van de oude medina zelf zijn aangenaam om door te dwalen, en voor wie even liever geen toeristen tegenkomt is er de dagelijkse vismarkt. Het fort van Djerba heeft een bijzondere architectuur, die niet alleen gericht was op het buiten houden van de vijand, maar ook op het bewaren van water, en het onder controle houden van het binnenklimaat, om oververhitting te voorkomen. De muren zijn extra dik, en witgepleisterd, en ieder drup water die op het fort viel werd opgevangen en bewaard in de waterkelders. ’s Avonds ben je weer terug in het rustige Erriadh.

Dag 14  Djerba - Sfax

Een van de langere reisdagen vandaag brengt je naar Sfax. Sfax staat zelden gepland op een rondreis door Tunesië en dat is niet helemaal terecht. Het is qua grootte de tweede stad van het land, en is vooral ook een belangrijke havenstad. Best bewaarde geheim is dat het een heel gezellige oude medina heeft, met uitgebreide souks. Als je ergens in Tunesië lokale waar kunt krijgen dan is het wel hier. Het heeft daarnaast en kasbah, een mooie moskee, monumentale stadspoorten, en een paar kleine musea. Genoeg reden dus om hier een stop te maken en een dag te blijven.

Dag 15  Sfax

Een volle dag om de stad en de medina te verkennen. Net als op Djerba was hier ooit een grote Joodse gemeenschap en tref je er dus ook synagogen in de oude medina, maar het is vooral de levendigheid op straat die zich leent voor een dag lang dwalen door de medina.

Dag 16  Sfax - Sousse

Je was al een tijdje niets Romeins meer tegengekomen, en dat terwijl er zo verschrikkelijk veel van over is in Tunesië. Vandaag dus maar weer eens wel. En hoe: het Colosseum van El Jem. Als je er naar toe rijdt weet je dat dit Colosseum bijna even groot was als dat van Rome, maar als het in het zicht komt, is het toch overdonderend. Het Colosseum van Rome is ingebed in een grote stad, maar dit lag eigenlijk in de middle of nowhere. Inmiddels is er rond het Colosseum wel weer een hele stad gegroeid, maar de dimensie van het gevaarte blijft goed zichtbaar. Uiteraard kan je er ook in, en kan je uitstekend zien hoe slim en architectonisch knap dit gebouw in elkaar zat. Stel je er zelf gladiatoren gevechten bij voor en gevangenen die voor de leeuwen geworpen worden, dan heb je het plaatje compleet. Uiteraard is dit Unesco Werelderfgoed.

Vergeet ook niet het bijbehorende, maar verderop gelegen museum te bezoeken, dat is ook de moeite waard. Hier vind je een mooie collectie mozaïeken uit de omgeving.

In de middag komen we weer aan bij de kust. Via Monastir kom je tegen de avond aan in Sousse. We zitten hier aan de kust midden in het toeristisch hartland van Tunesië. Maar Sousse is ook gewoon een levendige en gezellige drukke stad.

Dag 17  Sousse - Kairouan

Vandaag blijven we overdag in Sousse, zodat je tijd hebt om de stad te verkennen en te genieten van de terrassen en het strand.

Maar aan het eind van de middag gaan we toch weer landinwaarts, naar Kairouan. Hier ben je direct weer off the beaten track. En dat terwijl het zo’n mooi rustig stadje is. ’s Avonds kan je alvast de authentieke en rustige medina van de stad verkennen, het heeft een bijzondere sfeer.

Dag 18 Kairouan

Kairouan is een van de oudste steden van het land, en het religieuze hart van het land. Het is een van de zeven heilige steden van de Islam. De centrale moskee, de Sidi Okba moskee, is de oudste van Noord-Afrika. De originele moskee is teloorgegaan, maar de huidige dateert toch terug tot de negende eeuw. Het is een prachtig streng bouwwerk. De in baksteen uitgevoerde Andalusische gewelven, rustend op 414 pilaren, van de centrale gebedshal zijn schitterend, en hebben mooi gedetailleerde kapitelen. Het middenplein geeft het gevoel van een oneindige marmeren vlakte, en beidt ruim zicht op de robuuste drietrappige minaret. 

Een dag dus om je in het traditionele Tunesië te verdiepen, en in haar relatie tot de Islam. Zoals gezegd is die oud, en daar kan je de sporen van terugvinden. Zo is er de grote Zaouia van Sidi Sahab, gewijd aan de tombe van een van de kompanen van de profeet, Abu Zama al-Balaoui. Hij werd de kapper genoemd, omdat hij altijd drie haren van de profeet bij zich droeg. Deze Zaouia (tombe) is ook de favoriete plek van de bevolking om besnijdenissen te laten uitvoeren. Bij voorkeur op het Suikerfeest, wanneer het hier een drukte van belang is.

Er zijn nog andere mooie Zaouia’s in de stad. Het Maison du Gouverneur geeft je een kijkje in het rijke leven van een 18de eeuwse Bey, uit de Ottomaanse periode. De Bir Barouta werd in de 17de eeuw gebouwd rond een bron, waarvan men zei dat hij in verbinding stond met Zem Zem, de heilige bron in Mekka. Zelfs de 9de eeuwse waterkelders uit de tijd der Aghlabieden zijn te bezichtigen. 

Vergeet bij dit alles niet ook gewoon door de stad te zwerven in het leven van alledag te bestuderen, er zijn weinig plekken in Tunesië waar de tijd zozeer lijkt te hebben stilgestaan.

Dag 19  Kairouan - Nabeul

Vandaag begint de reis terug naar Tunis, maar we maken nog een flinke omweg. De eerste stop is het rustige bergstadje Zaghouan. Het ligt mooi aan d evoet van de 1295 meter hoge Jebel Zaghouan. Het stadje heeft een regionale marktfunctie en we zullen hier even rondwandelen en lunchen. Je komt onder andere een mooie Zaouia van Sidi Ali tegen, maar ook het Romeinse Nymphaeum. Deze was nauw verbonden met de aquaducten van Zaghouan, die zich van hieruit honderden kilometers in de omgeving uitstrekten. Her en der kan je de restanten van deze indrukwekkende waterwerken nog zien.

Daarna rijden we door naar Nabeul, dat mooi aan zee ligt op het schiereiland Cap Bon. De Romeinen al zagen dit als een van de mooiste stukjes wereld. Rotsige kusten, afgewisseld met witte stranden, en binnenlands vruchtbare valleien, die doen denken aan het niet ver af gelegen Sicilië, met citrusbomen en olijfgaarden.

Dag 20  Nabeul - Tunis, Sidi Bou Saïd

En route naar Tunis brengen we nog een bezoek aan een paar bijzondere sites. Via het kuststadje Kelibia rijden we naar Kerkouane op het uiterste oostpuntje van Cap Bon. Deze site is de moeite waard vanwege zijn fraaie ligging, maar vooral ook omdat het een van de weinige goed bewaarde sites is van een Punische stad. Omdat de stad nadat ze in de derde eeuw verlaten werd nooit meer opgebouwd is, zijn de ruines in goede staat en geven een uniek inzicht in de stedenbouw van de Romeinse tegenvoeters.

Via eventueel nog een korte stop bij El Haouria rijden we naar onze laatste Romeinse opgraving, die van Uthina. Gelegen zo’n dertig kilometer ten zuiden van Tunis is dit een complete Romeinse stad, met een groot Colosseum, baden, tempels en wat dies meer zij. 

Aan het begin van de avond keren we dan toch echt terug in Tunis, maar we strijken neer in Sidi Bou Saïd. Op deze rotspunt met aan alle kanten fraai zicht op de Middellandse Zee, met zijn mooie vuurtoren en huizen met zijn witgewassen muren en blauw houtwerk, is dit een van de aangenaamste plekken van Tunis. Strijk neer op het terras van Café Sidi Chabaane, al zal je niet de enige zijn, om dit alles op je in te laten werken. Vooral rond zonsondergang kan het hier erg druk zijn. 

Dag 21  Tunis, Sidi Bou Saïd

De laatste dag van de reis heb je de keuze om te relaxen in het mooie Sidi Bou Saïd, of je pakt de trein, op tien minuten lopen van het hotel, een mooi ritje van een half uurtje, naar de stad om daar nog rond te zwerven...

Dag 22 Tunis - Amsterdam

Via Parijs vlieg je terug naar Amsterdam.

NB we hebben het programma met de nodige zorg samengesteld, maar het kan een enkele keer voorkomen dat we sommige sites op een andere volgorde bezoeken.